Newsletter Nauka i Zdrowie

Piątek, 23 stycznia 2025

Margit Kossobudzka-Lipińska
dziennikarka działu Nauka, Klimat i Zdrowie

Tegoroczny sezon grypowy w Polsce jest wyjątkowo intensywny. Widać to zarówno w statystykach jak i gołym okiem - wielu z nas chorowało lub ma w swoim otoczeniu osoby, które zmagały się z grypą. W USA eksperci twierdzą, że takiego sezonu grypowego nie było w Stanach od blisko 30 lat.

Czy mamy zatem do czynienia z jakąś super grypą? 

Nie, ale by zrozumieć, dlaczego tak wiele osób choruje trzeba wiedzieć, że wirusy grypy stale ewoluują, nabywając niewielkie mutacje genetyczne w miarę swojego rozprzestrzeniania się.

Naukowcy śledzą zmiany wirusów grypy korzystając z systemu podobnego do drzewa genealogicznego.

Główne gałęzie tego drzewa nazywane są typami. Należą do nich wirusy grypy A i B. Z tych dwóch dużych gałęzi odchodzą mniejsze, zwane podtypami, takie jak linia A(H3N2) lub linia B/Victoria.
Litery H i N, używane do rozróżniania podtypów grypy, oznaczają dwa białka na powierzchni wirusa: hemaglutyninę (H) i neuraminidazę (N). Istnieje wiele możliwych wersji każdego białka – odpowiednio 18 i 11 – co w konsekwencji daje początek dużej różnorodności wirusów grypy, z których tylko nieliczne regularnie infekują ludzi.

Zagłębiając się dalej w gałęzie drzewa rodowego grypy naukowcy potrafią oznaczyć jego mniejsze gałązki czyli klady. To grupy wirusów pochodzące od wspólnego przodka i posiadające podobne cechy genetyczne. Jeszcze drobniejszą gałązką jest podklad - mniejsza grupa w obrębie kladu. To nowsza gałązka na drzewie – jej wirusy mają wspólne, niedawno nabyte mutacje.
 
Wirus grypy. Organizm słabiej go rozpoznaje

W tym sezonie grypowym większość przypadków grypy jest wywoływana przez podtyp grypy A(H3N2), a ponad 90 proc. wirusów zaliczono do grupy zwanej podkladem K. Ma on wyraźne mutacje w częściach wirusa, które nasz układ odpornościowy zazwyczaj rozpoznaje. Z tego powodu nasza odporność na przebyte infekcje lub szczepienia jest niższa niż mogłaby być, gdyby podklad wyglądał bardziej „znajomo" dla komórek odpornościowych.

To umożliwia wirusowi łatwiejsze rozprzestrzenianie się, dlatego mamy większą niż w poprzednich sezonach liczbę zachorowań.
Nie oznacza to jednak, że podklad K jest bardziej śmiertelny lub powoduje cięższy przebieg choroby niż inne krążące wirusy grypy. Po prostu łatwiej się nim zakażamy i łatwiej przekazujemy grypę innym. 

Z powodu mutacji wirusa tegoroczna szczepionka przeciw grypie jest zatem mniej dopasowana niż we wcześniejszych sezonach. To się zdarza raz na jakiś czas.
Projektowanie szczepionek przeciw grypie na dany sezon opiera się na corocznych, globalnych prognozach WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) dotyczących krążących szczepów, co zapewnia maksymalną skuteczność wobec ewoluujących wirusów. Czasem jednak te prognozy nie są idealnie trafione. 
Mimo to szczepienie nadal odgrywa kluczową rolę w zmniejszeniu ryzyka poważnych powikłań pogrypowych, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, zaostrzenie astmy, POChP, cukrzycy, czy sepsa.

Jest za wcześnie, aby ogłosić, że szczyt zachorowań już minął. Aktywność grypy zazwyczaj osiąga szczyt między grudniem a lutym. Wciąż nie jest za późno, aby się zaszczepić. 

NAUKOWCY DONOSZĄ

Szczepionka przeciwko półpaścowi spowalnia starzenie się
Czy rola szczepionek wykracza poza zapobieganiu ostrym infekcjom? Nowe badanie pokazuje, że jak najbardziej. Szczepionka przeciwko półpaścowi spowalnia starzenie się.
CZYTAJ WIĘCEJ

RUCH

ALKOHOL

NERKI

PRAWDA CZY MIT

Dlaczego kobiety mają wrażliwsze na ból jelita?
Przez długi czas różnice w odczuwaniu bólu u kobiet były pomijane lub bagatelizowane, dziś jednak badania naukowe jednoznacznie je potwierdzają.
CZYTAJ WIĘCEJ

PODCAST ZDROWA ROZMOWA